تا بر‌ميگردم فكر كنيد!

به اسامي فيلم‌هاي بخش مسابقه جشنواره كن سال 1969 كه نگاه مي‌كنم مي‌بينم كوستا‌گاوراس با فيلم Z در آن شركت كرده؛ اين كوستا گاوراس هماني است كه فيلم تبرش را با هم حرف زديم و عجب فيلمي بود تبر؛ فولكر شلندورف هم با مايكل كلهاس شركت داشته؛ از شلندورف قبلا طبل حلبي را با هم ديده‌ايم يادتان هست؟ - اين شلندورف در كنار فاسبيندر و وندرس و هرتزوگ و شهيد ثالث پنج تني هستند كه بسيار مواقع در بلايا و در خطرات زندگي مي‌توان به دامان‌شان پناه برد. اريك رومر هم سومين قسمت از مجموعه شش داستان اخلاقي را توي جشنواره داشته كه درباره اريك رومر به زودي كلي حرف خواهيم زد. لويي مال هم با فيلم كلكته شركت داشته؛ دنيس هاپر هم با ايزي رايدر؛ كوباياشي هم با سرودي براي يك مرد خسته؛ آندري وايدا هم با Polowanie na muchy؛ سيدني لومت هم قرار ملاقات. چند نفر ديگر هم بوده‌اند كه من نمي‌شناسم‌شان. رييس هيات داوران، ويسكونتي بوده؛ نخل طلا را هم يكي از همان فيلم‌هايي كه من نمي‌شناسم برده به اسم "اگر..." از كارگرداني انگليسي به نام ليندسي اندرسون؛ جايزه فيپرشي را هم آندري روبلف برده؛ حالا از ميان اين نه فيلم فكر مي‌كنيد مي‌خواهم توي پست بعدي گريبان براي كدام‌شان چاك كنم؟ حدس بزنيد.

تنهاي اول: هيچكس همراه نيست

خوراك ِ اولين جلسه انشاي هر سال همين موضوع تكراري بود كه تابستان خود را چكونه گذرانديد؟ و من هميشه غصه ام مي گرفت ازين موضوع؛ ما از آن خانواده هايي نبوديم كه اول تابستان برنامه ريزي كنيم براي مرداد يا شهريور برويم مشهد يا تبريز كه امسال مسير رفت را از كوير برويم و برگشت را از شمال مثلا يا اينكه شب را توي سنندج بمانيم با بانه.

براي من چنين انشايي فقط وقتي معني داشت كه مسافرت رفته باشي ولاغير؛ نمي شد كه بنويسي من تابستان را توي خانه بودم و كار خاصي نكردم جز اينكه برنامه كودك نگاه كردم و سه چهار تا كتاب قصه خواندم - كه اسم يكي شان هنوز يادم است، پسر رعد -؛ چيزهاي ديگري هم كه تابستان ها اتفاق مي افتاد اصلا راه نداشت روي كاغذ بيايد؛ مثلا نمي شد كه بنويسم بعضي از ظهرهاي داغ تابستان كه سگ از خانه اش بيرون نمي زد با اكبر مي رفتيم نوشابه بفروشيم. يك جعبه 24 تايي را مي گذاشتيم روي فرغون و اكبر راننده فرغون بود و من داد مي زدم پپسي، بقيه هركدام چيز ديگري مي فروختند پشمك، زالزالك، گنوشك و ... . ما تنها نوشابه فروش ها بوديم؛ يك بار كه مثل سرخپوستي كه در بيابان هاي آلاباما جولان بدهد فرياد مي كشيدم "پپسي ي ي ي ي ي" صداي يك سرخپوست ديگر جواب داد "كوكا ا ا ا كولا ا ا ا ا"؛ من داد مي زدم پپسي او داد مي زد كوكاكولا؛ كل كل كه بالا گرفت كار از سرخپوست بازي گذشت خيلي قبل تر هم كار از تبليغ گذشته بود؛ مثل ايراني ها و عراقي هايي شده بوديم كه با هم مي جنگيدند بدون اينكه همديگر را بشناسند و به سمت هم شليك مي كردند و همديگر را بمباران مي كردند و نمي دانستند شايد توي همين گير و دار توي يكي از همين خراب شده هاي مرزي بدبخت ممكن است يكي از همين بمب هايي كه از آسمان مي آيد يكي را بكشد كه زن دارد و كلي بچه ي قد و نيمقد - كه از بينشان اين آخري ها قرار بود سرباز امام زمان باشند – كه لابد پدر كه توي بمباران كشته شود مسووليت مي افتد روي دوش پسر ارشد كه بشود نان آور خانواده و پسر دوم احتمالا سر پرشور تري داشته باشد برود جبهه مثلا انتقام پدرش را بگيرد و پسر سوم سرش ازين مسووليت ها بي كلاه بماند برود پي شيطنتهاي خودش كه البته جنگ كه تمام بشود و بزرگ كه بشود ديگر نمي شود اسمش را گذاشت شيطنت بايد گفت خلاف؛ پسر چهارم هم لابد هماني است كه تابستان ها جعبه 24 تايي نوشابه مي گرداند توي كوچه ها و پنجمي پشت فرغون سنگر مي گيرد داد مي زند پپسي يكي آنطرف تر شليك مي كند كوكاكولا.

حالا كه دستم براي نوشتن روان شده و خجالت نمي كشم از اينكه توي بچه هاي كلاس شايد من تنها كسي باشم كه تابستان را مسافرت نرفته ام انشايي هم در كار نيست وگرنه مي نوشتم كه امسال چه تابستاني داشتيم با رضا؛ حتما مي نوشتم كه تابستان امسال من درست از 27 ارديبهشت شروع شد كه ما چارتا برادر با دايي مان رفتيم سمت بيمارستان طالقاني، آن روزها مرشد و مارگريتا دستم بود آقاي معلم؛ از بيمارستان كه برگشتيم براي موثق اسمس زدم كه حالا مي فهمم امت هاي هم عصر پيامبران از دست ِ پيامبران چه ها كه نكشيده اند و چقدر سخت است تحمل آدمي كه از بس شيشه كشيده فكر مي كند راهنماست، برگزيده است و اهريمنان دركارند تا اذيتمان كنند و اين تازه ابنداي خرابي است آقاي معلم؛ تازه از بيمارستان كه مرخصش بكني بيقراري ها و دردكشيدن هاش شروع مي شود و تو بايد تمام تابستان را از خروسخوان تا بوق سگ يا سعي كني سرگرمش كني يا داروهايش را تنظيم كني يا از او تست آمفتامين بگيري يا با زنش حرف بزني دلداريش بدهي با با بچه اش بازي كني يا دنبال زفت و رفت كارهاي ديگرش باشي تا تازه برسي به مرحله افسردگي؛ خودت را نمي گويم كه خيلي وقت است افسرده شده اي؛ او را مي گويم كه بعد از اين مراحل تازه بايد افسردگي اش را درمان كني.

الآن جاي آن زنگ هاي انشا را روز هاي تولد گرفته؛ آدم يا بايد خودش را بزند به كوچه علي چپ يا اگر نزد بنشيدند چند نفر را دعوت كند شمع روشن كند فوتشان كند كادوهايش را بگيرد و تمام. دو سه روز پيش زينب اسمس زد كه پيش پيش تولدت مبارك؛ لابد فكر كرده اگر امروز يادش رفت دست كم چند روز پيشتر كه گفته؛ درست حدس زدم؛ امروز يادش رفت تولدم را تبريك بگويد. سرش گرم است. توي مسافرت است. سيا هم ديروز گفت، گفتم هنوز يك روز مانده. زكريا ديشب گفت سر وقت بود آمد دنبالمان با ماشين رفتيم دور زديم گفت مي برمتان كره ماه؛ يك جايي پيدا كرده بود راست هم مي گفت شبيه كره ماه بود بعد دوباره سوار ماشين شديم يك دور "سفر به ديگر سو" را گوش كرديم باهاش داد زديم و من كمي هم گريه كردم؛ به زكريا گفتم اين بهترين كادوي تولدم بود. الآن هم همراه اول اسمس زده كه مشترك گرامي تولدتان مبارك.

+ عنوان پست اسمسي است از وهيد باقري

مرتبط با اين پست در اين بلاگ:

+ و من اي طبيعت مشقت آلوده اي پدر فرزند تو بودم

+ قلبي براي ماندن قلبي براي رفتن

+ يادم نيس دقيقا كي بود و كجا ولي مطمئنم يه جايي بود و يه وقتي

باور به آخرت يا بازافريني اصول اخلاقي

البته اين را هم اضافه كنم كه :

اينكه شما احساس تنهايي – و هر احساس ديگري – بكنيد يا نه به اخلاق ِ حاكم بر جامعه و آن بخشي از او¹ كه شما به آن اعتقاد داريد و رعايتش هم مي كنيد بستگي دارد. گفتم اخلاق و نه چيز ديگري؛ تاكيد هم دارم روي آن؛ براي خودم چيزي كه باعث شده در اين چند وقت نه تنها از زندگي لذت نبرم بلكه رنج هم بكشم شرايطي بوده كه در تركيب با آن بخش از اخلاق جامعه كه به او² معتقدم منجر به احساس بادشده گشته اند. يكي از مهم ترين آن اصول هم اهميت و جايگاه خانواده بوده است. بارها گفته ام كه براي آن كه بتوانم از زندگي لذت ببرم لازم است كه اطزافيان هم چنين باشند، مثال ِ هميشگي ام هم رانندگي بوده؛ تصور كنيد خودرويي داريد با ترمز ABS؛ داريد رانندگي مي كنيد يكدفعه به هر دليلي پا را روي ترمز مي گذاريد اگر ماشين پشت سري شما ترمز مشابه شما نداشته باشد تنها به نيمي از هدف خود رسيده ايد و آن برخور دنكردن با مانع روبرو بوده است؛ الآن فكر مي كنم اين اصل ِ اهميت خانواده تا جايي بايد رعايت شود كه مانع از احساس لذت شما نشود – پياده كردن اين اصل آنقدر برايم سخت بوده كه اعتراف كنم تا كنون نتوانسته ام آن را پياده كنم – حالا تصور كنيد مجموعه اي از اين اصول كه غالب ِ قريب به اتفاق آنها موانع بزرگي براي تجربه لذت بردن از زندگي است شما را احاطه كرده اند. تبديل مي شويد به كودكي كه براي آنكه صلات ِ ظهر تابستان نرود توي كوچه بازي نكند به او گفته اند نان خشكي³ ِمحل بچه ها را مي دزدد و براي آنكه نرود سراغ كابينت ليوان ها را خرد و خاكشير نكند به او گفته اند توي كابينت سوسك و سگ هست و براي آنكه در ِ خانه را روي غريبه ها باز نكند به او گفته اند هميشه كسي كه زنگ زده و پشت در است قاتل است شانس بياوري دزد باشد (نقل از فيلم ِ به پيانيست شليك كنيد)؛ ببينيد اين كودك در جهان ِ محاط به چه توهمات ِ جانكاه و ترسناكي زندگي مي كند؛ حالا اتفاقي كه در بلند مدت مي افتد فقط جايگزيني باورهاي غلط و كاهنده ي كيفيت زندگي پيشين با باورهاي غلط و كاهنده ي كيفيت ِ زندگي پسين است. انگار لازم است همانطور كه بايد سال ها بگذرد تا بفهميم همسايه اي كه آمده شكر قرض بگيرد قاتل نيست و آن نان خشكه اي ِ بينوا مفلوك تر از آن است كه بچه ها را بخاظر كليه هايشان بدزدد و سر بِبُرد و توي كابينت آشپزخانه نه سوسك هست نه سگ سال ها هم لازم است تا باور كنيم مشكلات برادرها و خواهرها و پدر ومادرمان بيشتر از آنكه به ما مربوط باشد به خودشان مربوط است؛ سال ها لازم است انگار تا بدانيم شوخي كردن و صميميت همكار زنمان لزوما به معناي چشم داشتن به او نيست و اسمسي كه شوهرمان به شماره اي ناشناس مي فرستد هم همينطور.

در تقابل گذر زمان با اصول اخلاقي حاكم بر جامعه اگر چه به نظر مي رسد برد نهايي با گذر زمان است اما به قيمت از دست دادن ِ فرصت هاي زندگي و اين تلخي جبر آلود حاكم بر ساختار جهان است انگار كه در تركيب با توهم ِ ارده و اختيار و انتخاب ما بازنده ي اين بازي ماييم و اگر نتوانيم اصول بديهي اخلاق حاكم را بازآفريني كنيم به نظر تنها باور به جهاني ديگر براي جبران ِ بي عدالتي هاي حاكم است كه كه اندكي اين بار را سبك و رنج ِ زيستن را قابل تحمل مي كند.

باز هم در اين باره با هم حرف مي زنيم.

1 و 2 : آنقدر زنده هست اين مفهوم كه به جاي "آن" از "او" استفاده كنيم اينطور نيست؟

3: تهراني ها مي گويند نمكي، احتمالا چون هر آت و آشغالي را تحويل مي گيرند و به جاي آن نمك مي دهند بهشان، سمت ِ ما قضيه فرق دارد؛ نان خشكه مي خرند و پولش را مي دهند به همين خاطر مي گويند نان خشكه اي

يغما - بخش سوم: سگك كمربند بلموندا

صبح كه لباس مي پوشيدم ديدم سوراخ هميشگي كمربند برايم بزرگ شده و بايد يك سوراخ محكم تر ببندمش، اين هم از ويژگي هاي زندگي در يغماست كه جهت حركت سگك كمربند روي سوراخ ها در دراز مدت برعكس ِ دنياي خارج از يغماست، بعد رضا زنگ زد و از دنياي خودش گفت؛ لازم شد چند دقيقه اي با هم حرف بزنيم؛ متوجه شدم دارم درون اش را مي بينم، درست مثل بالتازار و بلموندا؛ ديدم آدم ِ درون ِ رضا نشسته با خودش فك كرده راهي پيدا كرده براي قانع كردن ِ من سر ِ قضيه اي كه هر عصر صحبت مي كنيم و من قانع نمي شوم و چه راه خوبي پيدا كرده؛ ديدم اين را به خود ِ رضا هم نگفته، من فقط با همان نگاه بلموندايي متوجه شدم؛ بلموندا بودن سخت است؛ سگك كمر بندت ماه به ماه به سوراخ هاي دورتري مي رسد.

جهنم توي دست هاي پدران است

هميشه اينجور نيست كه زنت يا دوست دخترت با يك بيبي چك (baby check) از توالت بيرون بيايد بگويد "تبريك ميگم پدر شدي" يا پرستار زايشگاه از اتاق عمل بيرون بيايد و شيريني پدر شدن را ازت بخواهد؛ گاهي جور ديگر اتفاق مي افتد؛ نشسته اي روي نيمكتي سفت و سرت را گرفته اي ميان دست هايت بغضت را فرو مي خوري و حس مي كني پدر ِ برادرت شده اي.

احساس غريبي است مخصوصا اگر هرگز پدر داشتن را تجربه نكرده باشي و پدر هميشه برايت چيزي بوده باشد شبيه لطمه، لطمه اي دور در يغمايي بي حاصل، مخصوصا اگر هميشه پدرت برادرت بوده و حالا شده باشي پدر ِ برادرت؛ بيشتر از آنكه عجيب باشد جانكاه است و فرسودني.

گاهي اينجور پا مي گذاري به پدر بودن، دست مي كشي به پدر بودن، نفس مي كشي در پدر بودن